Famindram-pahefana (27 janoary 2014)

Kolontsaina / Ranavalona III

ranavalona-3Ny diplomasian’ny Ultimatum.

Tamin’ny 17 Oktobra 1894 dia tonga nihaona tamin’ny Praiministra indray ny Résident frantsay, nanolotra volavolam-panekena vaovao hasolo  ny Fifanekena tamin’ny 17 desambra 1885 ary nanaovany Ultimatum tsy maintsy ekena ao anatin’ny indroa andro. Toy izao io drafitra io:

  1. Tsy mahazo mifanaiky amin’ny fanjakana any ivelany ny Governemanta malagasy raha tsy miera amin’ny Résident frantsay.
  2. Ny fanolorana tany rehetra ataon’ny Governemanta Malagasy ho an’ny Vahiny, na mivantana na tsy mivantana dia tsy manan-kery raha tsy efa voasoratra ao amin’ny Bokin’ny Résidence générale frantsay.
  3. Ny Governemanta Frantsay dia mahazo mampiditra sy mampiasa miaramïla araka izay ilainy ho fiarovana ny fandriampahaleman’nyolom-pireneny sy ny vahiny.
  4. Ny Governemanta frantsay dia mahazo manao asa vaventy toy ny lalana, lalamby, telegrafy, lakandrano mba hampandrosoana ny tany ary mahazo maka haba, afa-tsy amin’izay asa vaventy nataon’ny Fanjakana malagasy.
  5. Raha misy hevi-teny ifanolanana dia ny rijan-teny frantsay no marina.

Natolotry ny Résident an-dRainilaiarivony io drafitra io tamin’ny

  • Oktobra 1894. Tsy nahazo valiny anefa izy tamin’ny 20 Oktobra araka ny Ultimatum nataony ka nilaza tamin-dRainilaiarivony fa raha tsy ekeny amin’ny 28 Oktobra amin’ny 6 ora hariva ny drafitra dia hahorony ny saina frantsay ka hiala eto Antananarivo izy. Ary dia nanome baiko ny Frantsay teto Antananarivo sy tany Fianarantsoa izy hiomana handeha raha ilaina

Angano / Zanaka mpanakarena

anganoTany avaratra tany, hono, no nanjakan’i Besomainy sy Sarendry vadiny. Mpanjaka tsy dia malaza loatra izy io, fa mpiasabe malemy paika, hany ka na ny vahoaka aza tsy rototra taminy, sady tsy niteraka raha teo koa moa izy mivady.

Tao andrefana indray no nisy ny Mpanjaka Rafatsilo. Araka izany anarany izany, dia tena fetsy lahy sy mahay hevitra miolakolaka tsy takatry ny sain’ny badobado toa an’i Basomainy, Mpanjaka tao avaratra, izy. Nandefa iraka tao amin’i Besomainy Rafatsilo mody hoe « hihavana sy hifankatia », kanjo safo siaka mampandry adrisa foana izany, satria ny fipetrak’alika no maro mpahita, fa ny fisakeliny ny rambony no tsy hita. Dia azon-dRafatsilo loha tsara ireo tandapa sy mpihevi-draharahan’i Besomai­ny. Nampandriny sorera tsara ireo, nampanantenainy zava-maro koa. Taty aoriana, nipoitra tampoka izy sy ny fanalohany mpiady. Tsy nanohitra akory ny vahoakan’i Besomainy, fa nilavo avy hatrany. Izy ireo indray aza no nandroaka an’i Besomainy sy Sarendry vadiny hiala fa « tsy tia ady », hono, izy Ambanilanitra  » Niantsinanana no fandostr’izy mivady tsy nisy mpanaraka. Rehefa nandeha lalana herinandro izy mivady, dia tonga tao amin’ny alabe iray, nisy mponina mpianala sy mpanantantely tao. Nanatona azy ireo izy mivady ary nilaza fa mba hiara-monina aminy. Nisy mpimasy malaza tao anaty ala, Sagara ny anarany. Nisy volo maningana randra-nanahary teo amin’ny ila-lohany havia, ka nanaovan’ny olona ny anarany hoe: « Sagarakipika ». Dia nanatona azy sy Besomainy mivady ka milaza hoe: